Rối loạn tiêu hóa ở người lớn: Nguyên nhân, triệu chứng, cách chữa

Bạn có thường xuyên cảm thấy đầy bụng, khó tiêu hay táo bón? Những dấu hiệu này có thể là cảnh báo rối loạn tiêu hóa – vấn đề phổ biến ở người lớn. Nếu không được phát hiện và chăm sóc kịp thời, rối loạn tiêu hóa có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.  Nutricare sẽ giúp bạn tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng và các cách cải thiện hiệu quả qua bài viết dưới đây!

1. Rối loạn tiêu hóa là gì? Các đối tượng dễ bị rối loạn tiêu hóa

Hệ tiêu hóa đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa và hấp thu dinh dưỡng. Tuy nhiên, chức năng này có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, dẫn đến các rối loạn thường gặp.

1.1. Khái niệm

Rối loạn tiêu hóa là tình trạng khi hoạt động của hệ tiêu hóa bị gián đoạn, khiến quá trình xử lý và hấp thu dinh dưỡng từ thức ăn không diễn ra trọn vẹn. Tùy vào cơ chế, có thể chia thành hai dạng chính:

• Rối loạn thực thể: Xuất hiện khi cấu trúc một cơ quan trong đường tiêu hóa bị thay đổi hoặc tổn thương, dẫn đến suy giảm chức năng.
• Rối loạn chức năng: Xảy ra khi hệ tiêu hóa gặp trục trặc trong vận hành dù không tìm thấy bất thường rõ ràng về giải phẫu.

Tình trạng này thường biểu hiện qua nhiều triệu chứng khác nhau như đau bụng, đầy hơi, chướng bụng, buồn nôn, tiêu chảy hoặc táo bón, gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống nếu kéo dài.

1.2. Các đối tượng dễ bị bệnh

Các yếu tố sinh lý và lối sống khiến một số nhóm người dễ gặp phải các rối loạn tiêu hóa, điển hình như:

• Người cao tuổi: Quá trình lão hóa làm giảm chức năng co bóp và tiết dịch tiêu hóa, đồng thời khả năng hấp thu dinh dưỡng cũng suy giảm. Nhiều người lớn tuổi còn gặp tình trạng không dung nạp lactose hoặc rối loạn hệ vi sinh đường ruột. Đây là nhóm đối tượng cần đặc biệt chú ý đến sức khỏe tiêu hóa.
• Phụ nữ mang thai và sau sinh: Thay đổi nội tiết tố và áp lực từ thai nhi lên dạ dày, ruột thường dẫn đến táo bón hoặc khó tiêu. Sau sinh, việc chăm sóc con nhỏ cùng thay đổi hormone cũng có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.
• Người làm việc văn phòng, ít vận động: Lối sống ít vận động, ngồi nhiều kết hợp với chế độ ăn không đều giờ làm giảm nhu động ruột, dễ dẫn đến táo bón và các vấn đề tiêu hóa khác.
• Người thường xuyên căng thẳng, lo âu: Stress làm tăng tiết axit dạ dày và rối loạn nhu động ruột, từ đó dễ phát sinh các vấn đề tiêu hóa mạn tính.
• Người mắc bệnh mạn tính: Các bệnh như tiểu đường type 2, suy giáp, cao huyết áp… đều có thể liên quan đến sự rối loạn vận hành của hệ tiêu hóa, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi.

>> Xem thêm: 

• 15+ Đồ ăn dễ tiêu cho người bệnh rối loạn tiêu hóa, người ốm
• Sữa cho người già giàu dưỡng chất giúp ăn ngon, ngủ ngon

2. Các nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa

Rối loạn tiêu hóa có thể phát sinh do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ yếu tố chế độ ăn uống, lối sống, đến các bệnh lý nền hoặc rối loạn chức năng của hệ tiêu hóa. Việc xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng để phòng ngừa và điều trị hiệu quả tình trạng này.

2.1. Nguyên nhân do thói quen sinh hoạt và chế độ ăn

Một lối sống thiếu khoa học cùng chế độ dinh dưỡng không cân đối thường là nguyên nhân dẫn đến các rối loạn tiêu hóa:

• Ăn thực phẩm kém vệ sinh hoặc nhiễm khuẩn: Thức ăn không đảm bảo an toàn có thể đưa vi khuẩn, ký sinh trùng vào đường ruột, gây rối loạn tiêu hóa cấp tính.
• Chế độ ăn thiếu điều độ: Bỏ bữa, ăn quá nhanh, ăn không đúng giờ khiến dạ dày và ruột phải hoạt động bất thường, lâu ngày làm rối loạn nhu động tiêu hóa.
• Thức ăn, đồ uống gây kích ứng: Thức ăn quá nhiều dầu mỡ, cay nóng, nước ngọt có ga hoặc đồ uống nhiều đường đều dễ gây đầy hơi, khó tiêu.
• Lạm dụng rượu bia: Uống nhiều cồn làm thay đổi pH dạ dày, phá hỏng lớp bảo vệ niêm mạc và rửa trôi enzym tiêu hóa, từ đó giảm khả năng tiêu hóa và gây viêm.
• Căng thẳng kéo dài: Stress và lo âu có thể kích thích tăng tiết axit dạ dày, rối loạn nhu động ruột, gián tiếp dẫn tới rối loạn tiêu hóa.

2.2. Nguyên nhân do bệnh lý

Ngoài yếu tố sinh hoạt và chế độ ăn, một số rối loạn tiêu hóa phát sinh do các bệnh lý tiềm ẩn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng tiêu hóa:

• Viêm đại tràng: Là một trong những yếu tố chính dẫn tới rối loạn tiêu hóa, có thể do nhiễm ký sinh trùng (như amip) hoặc vi khuẩn (ví dụ Shigella). Những tổn thương này thường đi kèm hội chứng ruột kích thích, gây đau bụng, rối loạn đại tiện.
• Bệnh dạ dày – tá tràng: Các tình trạng như viêm hoặc loét dạ dày – tá tràng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nghiền, trộn và tiêu hóa thức ăn, khiến quá trình hấp thu dưỡng chất bị cản trở.
• Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột: Hệ vi sinh bình thường đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa. Khi lợi khuẩn bị suy giảm (thường do lạm dụng kháng sinh), vi khuẩn có hại phát triển mạnh, dẫn đến rối loạn lên men, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón.

3. Triệu chứng rối loạn tiêu hóa

Rối loạn tiêu hóa có thể biểu hiện qua nhiều triệu chứng khác nhau, phản ánh sự rối loạn chức năng của hệ tiêu hóa:

• Chướng bụng, đầy hơi: Bụng căng tức, khó chịu, nhất là sau bữa ăn do thức ăn ứ đọng và không được tiêu hóa hết.
• Buồn nôn, nôn mửa: Cảm giác khó chịu ở dạ dày, có thể kèm nôn do kích thích niêm mạc đường tiêu hóa.
• Ợ hơi, ợ nóng: Thường liên quan đến rối loạn tại dạ dày – tá tràng, xuất hiện thường xuyên sau bữa ăn hoặc khi ăn đồ cay, chua.
• Đau bụng âm ỉ: Đau có thể xuất hiện ở vùng bụng trên, giữa hoặc dưới; mức độ từ nhẹ đến nặng, đặc biệt tăng lên sau khi ăn thực phẩm không phù hợp.
  Rối loạn đại tiện: Bao gồm tiêu chảy, táo bón hoặc đại tiện nhiều lần trong ngày. Nếu kéo dài có thể gây suy nhược, mệt mỏi.
• Chán ăn, đắng miệng: Người bệnh ít cảm giác ngon miệng, dễ bỏ bữa, ăn uống kém.
• Triệu chứng nặng cần lưu ý: Đi ngoài ra máu, phân lỏng – rắn xen kẽ, sụt cân nhanh trong thời gian ngắn. Đây là dấu hiệu bệnh tiến triển nặng, cần thăm khám y tế sớm.

4. Rối loạn tiêu hóa có nguy hiểm không? Các biến chứng thường gặp

Rối loạn tiêu hóa không chỉ là tình trạng gây khó chịu tạm thời mà trong nhiều trường hợp, nó còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Nếu nguyên nhân chỉ xuất phát từ chế độ ăn uống không hợp lý, các triệu chứng có thể tự cải thiện khi điều chỉnh lối sống. Tuy nhiên, khi tình trạng kéo dài hoặc liên quan đến bệnh lý đường tiêu hóa (dạ dày, đại tràng, ruột,…), rối loạn tiêu hóa có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh nghiêm trọng. Việc chậm trễ thăm khám, chẩn đoán và điều trị sẽ làm tăng nguy cơ xuất hiện biến chứng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng.

Các biến chứng nguy hiểm có thể gặp phải:

• Bệnh cấp tính: Ngộ độc thực phẩm, viêm ruột thừa, thủng dạ dày.
• Bệnh đường ruột mạn tính hoặc ác tính: Viêm loét đại tràng, thiếu máu cục bộ đường ruột, thậm chí ung thư tiêu hóa.
• Tình trạng khẩn cấp: Tắc ruột, viêm tụy cấp, viêm ruột thừa biến chứng.

Khi nào cần đi khám ngay?

Người bệnh nên liên hệ bác sĩ sớm nếu xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như: đau bụng dữ dội và liên tục, tim đập nhanh, huyết áp tụt, vã mồ hôi, đầu óc choáng váng, bụng sưng to hoặc đau khi ấn nhẹ. Đây là những dấu hiệu cảnh báo tình trạng nguy cấp, cần xử trí y tế ngay lập tức.

5. Phương pháp chẩn đoán rối loạn tiêu hóa

Để xác định chính xác nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa và đưa ra hướng điều trị phù hợp, bác sĩ thường áp dụng nhiều phương pháp xét nghiệm và kỹ thuật chẩn đoán khác nhau:

• Xét nghiệm máu: Giúp phát hiện các dấu hiệu viêm, nhiễm trùng hoặc những rối loạn liên quan như bệnh celiac, thiếu máu do kém hấp thu.
• Xét nghiệm phân: Được dùng để tìm vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc dấu hiệu viêm trong đường ruột. Đây là cách quan trọng để phát hiện nhiễm trùng hoặc rối loạn vi sinh đường ruột.
• Nội soi đường tiêu hóa trên: Bác sĩ sử dụng ống nội soi gắn camera nhỏ đưa vào thực quản, dạ dày và tá tràng để quan sát trực tiếp, phát hiện viêm, loét hoặc khối u.
• Nội soi đại tràng: Được thực hiện bằng cách đưa camera vào trực tràng để kiểm tra toàn bộ đại tràng, phát hiện polyp, viêm loét đại tràng hoặc ung thư.
• Xét nghiệm hơi thở lactulose: Phương pháp này giúp chẩn đoán tình trạng phát triển quá mức vi khuẩn ruột non (SIBO), nguyên nhân phổ biến gây đầy hơi, tiêu chảy và rối loạn hấp thu.
• Chẩn đoán hình ảnh: Các kỹ thuật như siêu âm, chụp CT hoặc X-quang giúp bác sĩ quan sát cấu trúc cơ quan tiêu hóa, phát hiện tắc nghẽn, viêm nhiễm hay tổn thương thực thể khác.

>>> Xem thêm: 15+ Món ăn dễ tiêu cho người bệnh rối loạn tiêu hóa, người ốm

6. Cách điều trị bệnh rối loạn tiêu hóa hiệu quả

Điều trị rối loạn tiêu hóa phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng. Tuy nhiên, có một số biện pháp thường được áp dụng để cải thiện tình trạng này:

• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng:  Thực phẩm và đồ uống là tác nhân dễ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa. Do đó, người bệnh cần duy trì chế độ ăn lành mạnh với nguyên tắc ăn chín, uống sôi, hạn chế các món quá cay, quá chua, nhiều dầu mỡ hoặc giàu đạm khó tiêu. Với người bị tiêu chảy kéo dài, nên hạn chế thực phẩm nhiều Chất xơ thô để tránh khiến tình trạng trở nên trầm trọng hơn. Ngoài ra, có thể bổ sung men tiêu hóa hoặc đồ uống hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột nhằm cải thiện chức năng tiêu hóa.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định bác sĩ:  Trong một số trường hợp, thuốc kháng sinh hoặc thuốc đặc trị có thể được sử dụng để xử lý tình trạng viêm nhiễm đường tiêu hóa. Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần tuân theo chỉ định của bác sĩ, tránh tự ý mua và sử dụng vì có thể gây tác dụng phụ hoặc làm bệnh trầm trọng hơn.
• Điều trị tại cơ sở y tế: Các trường hợp rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng, kèm triệu chứng nặng như sốt cao, nôn ói, mất nước nhiều, đi ngoài ra máu… cần được thăm khám và điều trị tại bệnh viện. Khi đó, người bệnh có thể được truyền dịch, bù điện giải hoặc áp dụng các phương pháp chuyên khoa khác để ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

7. Cách phòng ngừa rối loạn tiêu hóa

Để giảm nguy cơ mắc rối loạn tiêu hóa, mỗi người nên xây dựng một lối sống và chế độ ăn uống khoa học: 

• Ăn uống hợp lý: Ăn chín, uống sôi; hạn chế thực phẩm quá cay, quá chua, nhiều dầu mỡ hoặc không đảm bảo vệ sinh.
• Tăng cường chất xơ: Bổ sung rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, đặc biệt với người thường xuyên bị táo bón.
• Hạn chế đồ uống có cồn: Giảm hoặc tránh rượu bia, thức uống có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày và làm rối loạn tiêu hóa.
• Bổ sung lợi khuẩn: Dùng men vi sinh hoặc ăn thực phẩm lên men tự nhiên (sữa chua, kefir, kim chi…) để cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
• Rèn luyện thói quen đi vệ sinh khoa học: Đi vệ sinh đều đặn mỗi ngày, vào cùng một khung giờ để hỗ trợ nhu động ruột.
• Bổ sung Vitamin và khoáng chất: Duy trì sức đề kháng tốt, tăng khả năng chống lại vi khuẩn và tác nhân gây bệnh đường tiêu hóa.

Để bảo vệ hệ tiêu hóa và tăng cường sức khỏe lâu dài, ngoài chế độ ăn uống khoa học, bạn cũng có thể bổ sung thêm các sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt. Một trong những lựa chọn được nhiều người tin dùng là Nutricare Gold, với công thức giàu dưỡng chất giúp tăng cường sức khỏe, hỗ trợ tiêu hóa, cơ xương khớp, tim mạch và giấc ngủ.

Nutricare Gold là sản phẩm được nghiên cứu và phát triển bởi Viện Dinh dưỡng Y học Nutricare Hoa Kỳ, với công thức giàu dưỡng chất và cân đối, mang lại nhiều lợi ích nổi bật:

• Giúp ngủ ngon, tiêu hóa khỏe: Lactium đã được chứng minh lâm sàng giúp ngủ ngon kết hợp cùng Magiê & Vitamin B6 giảm căng thẳng, hỗ trợ giấc ngủ ngon. Giàu chất xơ hòa tan FOS giúp hệ tiêu hóa khỏe mạnh.
• Giúp phục hồi & tăng cường sức khỏe: Sản phẩm với 56 dưỡng chất và các loại đạm thực vật và Đạm Whey dễ hấp thu có giá trị sinh học cao giúp cung cấp các acid amin thiết yếu tham gia vào quá trình tổng hợp Protein, tế bào miễn dịch giúp tăng cường đề kháng, hỗ trợ phục hồi và tăng cường sức khỏe nhanh.
• Giúp cơ xương khớp chắc khỏe: Canxi, Glucosamin và HMB giúp cơ xương khớp chắc khỏe. Glucosamin có vai trò tăng sinh dịch khớp và tế bào sụn giúp bôi trơn sụn khớp, làm tăng độ dẻo dai và linh hoạt của khớp. Glucosamin đã được chứng minh lâm sàng giúp giảm đau khớp.
• Tốt cho tim mạch: Omega 3,6,9 giúp giảm Cholesterol xấu và điều hòa mỡ máu kết hợp cùng hệ Antioxidants (Vitamin A, C, E & Selen) giúp trung hòa các gốc tự do có hại, giảm sự phá hủy Protein và Lipid từ đó làm giảm tình trạng xơ vữa động mạch, tốt cho tim mạch, hỗ trợ phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến tim mạch & phòng ngừa đột quỵ.

Rối loạn tiêu hóa không chỉ gây khó chịu, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày mà còn có thể tác động lâu dài đến sức khỏe nếu không được chăm sóc đúng cách. Duy trì một chế độ dinh dưỡng hợp lý, kết hợp với sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa chất lượng như Nutricare Gold sẽ giúp bạn bổ sung dưỡng chất, cải thiện hệ tiêu hóa và nâng cao sức khỏe tổng thể hiệu quả.

Truy xuất rõ ràng – chọn sữa chính hãng Nutricare, quét mã QR nằm ở dưới đáy lon, dễ dàng truy xuất nguồn gốc của sản phẩm và truy cập website chính hãng.