Hướng dẫn mẹ cách chăm sóc bé sinh non tại nhà

Cách chăm sóc bé sinh non là mối quan tâm lớn của nhiều gia đình khi trẻ cần được theo dõi và nuôi dưỡng đặc biệt trong những năm đầu đời. Bên cạnh chế độ chăm sóc phù hợp, dinh dưỡng khoa học đóng vai trò quan trọng giúp bé phát triển ổn định. Các giải pháp từ Nutricare cũng được nhiều phụ huynh quan tâm khi tìm hiểu hướng hỗ trợ dinh dưỡng cho trẻ sinh non.

1.  Thế nào là trẻ sinh non và ảnh hưởng của nó đến sự phát triển của trẻ

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ sinh non là những trẻ chào đời trước 37 tuần tuổi thai, còn trẻ sơ sinh nhẹ cân là trẻ có cân nặng lúc sinh dưới 2.500 gram. Tuổi thai càng thấp thì nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe trong giai đoạn sơ sinh cũng như nguy cơ chậm phát triển tâm thần – vận động trong những năm đầu đời càng gia tăng.

Trẻ sinh non thường phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe hơn so với trẻ sinh đủ tháng. Để hiểu rõ hơn tầm quan trọng của việc chăm sóc nhóm trẻ này, cần xem xét những bất lợi thường gặp sau đây:

• Trẻ thường nhẹ cân hoặc thiếu cân, trong nhiều trường hợp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển toàn diện của cơ thể về sau.
• Trẻ sinh non dễ gặp các rối loạn ở nhiều cơ quan, đặc biệt là hệ hô hấp, tuần hoàn và tiêu hóa.
• Hệ miễn dịch và sức đề kháng của trẻ còn non yếu, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng và nhiều bệnh lý khác.
• Một số trẻ có thể gặp các vấn đề về mắt, điển hình là bệnh lý võng mạc do sinh non, do võng mạc chưa phát triển hoàn thiện.
• Trẻ có nguy cơ cao gặp các rối loạn thần kinh như chậm phát triển vận động, ngôn ngữ, cũng như các vấn đề về ý thức và hành vi trong tương lai.
• Trong những trường hợp sinh non quá sớm, các biến chứng nghiêm trọng có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng của trẻ.

2. Cách chăm sóc bé sinh non tại nhà 

Sau khi xuất viện, cách chăm sóc bé sinh non tại nhà là mối quan tâm lớn của nhiều ba mẹ. Việc chăm sóc đúng cách, từ môi trường sống, theo dõi sức khỏe đến dinh dưỡng phù hợp, sẽ giúp bé ổn định và phát triển tốt hơn trong giai đoạn đầu đời.

2.1. Theo dõi tình trạng của trẻ

Trẻ sơ sinh thiếu tháng thường chưa kịp thích nghi với môi trường bên ngoài tử cung nên có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với trẻ sinh đủ tháng. Vì vậy, cha mẹ cần chủ động và thường xuyên theo dõi các dấu hiệu của trẻ như nhịp thở, màu sắc da, tri giác, thân nhiệt… Khi phát hiện bất kỳ biểu hiện bất thường nào, cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và can thiệp kịp thời.

2.2. Cách cho trẻ ăn

Khi chăm sóc trẻ sinh non tại nhà, mẹ cần ưu tiên cung cấp nguồn sữa mẹ cho trẻ, bởi sữa mẹ giàu Protein và kháng thể, giúp tăng cường miễn dịch và phòng ngừa nhiễm trùng. Khi trẻ đã ổn định, nhu cầu sữa mẹ hằng ngày có thể đạt khoảng 140–160 ml/kg cân nặng/ngày.

Để hỗ trợ trẻ tăng cân và bắt kịp tốc độ tăng trưởng của trẻ sinh đủ tháng, trẻ sinh non có thể cần được bổ sung thêm dinh dưỡng dưới các hình thức như chế phẩm tăng cường sữa mẹ, Vitamin bổ sung hoặc sữa công thức năng lượng cao dành riêng cho trẻ sinh non, theo chỉ định của nhân viên y tế.

2.3. Chế độ giấc ngủ của bé

Khi chăm sóc trẻ sinh non, cha mẹ cần đặc biệt quan tâm đến thời gian và chất lượng giấc ngủ của trẻ. Trẻ cần được ngủ ngon, yên tĩnh từ 16–20 giờ mỗi ngày để hỗ trợ quá trình tăng trưởng và phát triển tối ưu. Nếu một giấc ngủ của trẻ kéo dài quá 4 giờ, cha mẹ nên chủ động đánh thức trẻ dậy để cho bú sữa.

Khi cho trẻ ngủ, cha mẹ cần lưu ý một số điểm sau:

• Trẻ sinh non cần được đặt nằm ngửa khi ngủ, không nên cho nằm sấp.
• Không mặc quá nhiều quần áo hoặc sử dụng trang phục quá chật cho trẻ.
• Trẻ nên được ngủ riêng trong nôi để đảm bảo an toàn.
• Nệm ngủ của trẻ cần có độ cứng vừa phải, không quá mềm cũng không quá cứng, nhằm hạn chế nguy cơ mắc hội chứng đột tử ở trẻ nhũ nhi.

2.4. Đảm bảo bé được tiêm phòng Vacxin đầy đủ 

Mũi tiêm phòng đầu tiên cho trẻ sơ sinh là vaccine viêm gan siêu vi B (VGSV B) và vacxin lao (BCG). Đối với trẻ sinh non có cân nặng lúc sinh trên 2.000 gram, việc tiêm phòng thường được thực hiện sớm, trước khi trẻ xuất viện. Trường hợp trẻ có cân nặng dưới 2.000 gram, vaccin BCG sẽ được tiêm khi trẻ tăng trưởng và đạt cân nặng trên 2.000 gram. Riêng với trẻ sinh non có cân nặng từ 1.000–2.000 gram và có mẹ nhiễm VGSV B, trẻ có thể được tiêm vaccine VGSVB sớm ngay sau sinh theo chỉ định y tế.

Bên cạnh đó, trẻ cần được tiêm đầy đủ các vaccine khác như bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib, phế cầu… Các mũi tiêm này có thể được thực hiện theo lịch tiêm chủng thông thường, dựa trên tháng tuổi của trẻ.

Đặc biệt, đối với trẻ sinh non, thời điểm tiêm chủng cần tuân theo các khuyến cáo riêng. Cha mẹ cần theo dõi trẻ sát sao và tuân thủ lịch tiêm ngừa theo tư vấn của bác sĩ, căn cứ vào cân nặng cũng như tình trạng sức khỏe thực tế của trẻ.

2.5. Vệ sinh và massage cho bé

Khi chăm sóc trẻ sinh non, cần chú ý giữ vệ sinh cá nhân cho trẻ đúng cách. Trẻ nên được tắm 3–4 lần/tuần bằng khăn mềm, nước sạch ấm khoảng 37–38°C và sữa tắm pH trung tính dành cho trẻ sơ sinh. Do da trẻ còn rất mỏng manh, cha mẹ cần thao tác nhẹ nhàng. Những ngày không tắm, có thể lau người cho trẻ bằng bông cotton và nước ấm, đặc biệt ở các vùng kẽ da, rốn và vùng tã; tránh tắm quá nhiều để hạn chế khô da.

Khi massage, nên sử dụng dầu phù hợp cho trẻ sinh non và do cha mẹ trực tiếp thực hiện. Sự tiếp xúc da kề da cùng lời trò chuyện nhẹ nhàng giúp trẻ ngủ ngon và phát triển tốt hơn.

2.6. Bổ sung Vitamin cho bé

Khi trẻ sinh non được nuôi bằng sữa mẹ, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung thêm một số Vitamin và khoáng chất cần thiết, bao gồm Vitamin D với liều 400–800 đơn vị/ngày và sắt với liều 2–4 mg/kg/ngày, thường bắt đầu từ sau tuần thứ hai sau sinh.

Lưu ý, việc bổ sung các vi chất này chỉ nên thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ, vì nhu cầu dinh dưỡng ở mỗi trẻ sinh non là khác nhau và liều lượng có thể được điều chỉnh phù hợp với từng trường hợp.

2.7. Phương pháp kangaroo

Da kề da (hay còn gọi là phương pháp kangaroo) là một phương pháp chăm sóc trẻ sinh non được khuyến khích thực hiện ngay từ trước khi xuất viện và sẽ được nữ hộ sinh hướng dẫn cụ thể. Khi áp dụng tại nhà, cha mẹ chỉ cần mặc tã cho bé, đặt bé nằm trên ngực mình và xoay đầu bé sang một bên sao cho tai bé áp vào vùng tim.

Nhiều nghiên cứu cho thấy phương pháp kangaroo giúp tăng cường sự gắn kết giữa cha mẹ và trẻ, hỗ trợ quá trình bú mẹ và góp phần cải thiện sức khỏe cũng như sự phát triển của trẻ sinh non.

2.8. Bổ sung sữa ngoài sữa mẹ giúp cải thiện tiêu hóa

Bên cạnh các phương pháp chăm sóc và nuôi dưỡng kể trên, trong trường hợp mẹ thiếu sữa hoặc khi trẻ bước vào giai đoạn ăn bổ sung, cha mẹ có thể cân nhắc kết hợp những món cháo giúp bé tăng cân cùng sữa ngoài sữa mẹ phù hợp như một nguồn dinh dưỡng hỗ trợ trong khẩu phần hằng ngày của trẻ. Ở giai đoạn này, hệ tiêu hóa của trẻ vẫn còn non yếu, dễ gặp các vấn đề như rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy hoặc táo bón.

Việc lựa chọn sữa công thức tăng cân cho bé với các thành phần hỗ trợ tiêu hóa như Chất xơ hòa tan và Lợi khuẩn có thể giúp tăng cường sức khỏe đường ruột, cải thiện khả năng tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất. Nhờ đó, hệ tiêu hóa của trẻ hoạt động ổn định hơn, góp phần hỗ trợ quá trình tăng trưởng và phát triển toàn diện.

Khi được nuôi dưỡng đúng cách, kết hợp sữa mẹ và các phương pháp chăm sóc phù hợp, hệ tiêu hóa của trẻ sinh non sẽ từng bước hoàn thiện hơn so với giai đoạn đầu sau sinh. Tình trạng rối loạn tiêu hóa giảm dần, khả năng hấp thu dưỡng chất được cải thiện, giúp trẻ tăng cân tốt hơn, sức đề kháng ổn định hơn và dần bắt kịp đà phát triển so với trẻ sinh đủ tháng.

>>> Bài viết liên quan:

• Trẻ 10 tháng ăn gì để tăng cân? Gợi ý món ăn dinh dưỡng mẹ dễ làm
• 16 Thực đơn cho bé 4 tuổi cân đối dinh dưỡng, dễ nấu tại nhà
• Thực đơn cho bé 5 tuổi tăng cân khỏe mạnh mẹ nên biết

Hiểu đúng cách chăm sóc bé sinh non sẽ giúp ba mẹ chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe và hỗ trợ sự phát triển toàn diện cho trẻ. Từ việc theo dõi thể trạng, xây dựng thói quen sinh hoạt hợp lý đến lựa chọn nguồn dinh dưỡng phù hợp như các dòng sản phẩm từ Nutricare, tất cả đều góp phần tạo nền tảng vững chắc để bé lớn lên khỏe mạnh và bắt kịp đà phát triển.